2025年通城学典通城1典中考复习方略数学江苏专用第56页答案
典例3(2023·扬州)在平面直角坐标系中,点$A$在$y$轴正半轴上.
(1)已知四个点$(0,0)$,$(0,2)$,$(1,1)$,$(-1,1)$中恰有三个点在二次函数$y = ax^{2}$($a$为常数,且$a\neq0$)的图像上.
①$a = $_______.
②如图①,菱形$ABCD$的顶点$B$,$C$,$D$在该二次函数的图像上,且$AD\perp y$轴,求菱形的边长.
③如图②,正方形$ABCD$的顶点$B$,$D$在该二次函数的图像上,点$B$,$D$在$y$轴的同侧,且点$B$在点$D$的左侧,设点$B$,$D$的横坐标分别为$m$,$n$,试探究$n - m$是否为定值. 如果是,求出这个值;如果不是,请说明理由.
(2)已知正方形$ABCD$的顶点$B$,$D$在二次函数$y = ax^{2}$($a$为常数,且$a>0$)的图像上,点$B$在点$D$的左侧,设点$B$,$D$的横坐标分别为$m$,$n$,直接写出$m$,$n$满足的等量关系式.
   典例3图

答案


典例3(1)①1.
②设$BC$交$y$轴于点$E$.由①知,$y = x^{2}$.设菱形$ABCD$的边长为$2t$,则$AD// BC$,$AB = BC = CD = AD = 2t$.$\because AD\perp y$轴,$\therefore BC\perp y$轴.$\therefore$易得点$B$,$C$关于$y$轴对称.$\therefore BE = CE = t$.$\therefore B(-t,t^{2})$.$\therefore OE = t^{2}$.$\therefore AE=\sqrt{AB^{2}-BE^{2}}=\sqrt{3}t$,$\therefore OA = OE + AE = t^{2}+\sqrt{3}t$.$\therefore D(2t,t^{2}+\sqrt{3}t)$.把$D(2t,t^{2}+\sqrt{3}t)$代入$y = x^{2}$,得$t^{2}+\sqrt{3}t = 4t^{2}$,解得$t=\frac{\sqrt{3}}{3}$或$t = 0$(不合题意,舍去).$\therefore$菱形的边长为$\frac{2\sqrt{3}}{3}$.
③$n - m$为定值.如图①,过点$B$作$BF\perp y$轴于点$F$,过点$D$作$DE\perp y$轴于点$E$,则$\angle AFB=\angle DEA = 90^{\circ}$.$\because$点$B$,$D$的横坐标分别为$m$,$n$,$\therefore B(m,m^{2})$,$D(n,n^{2})$.$\therefore BF = m$,$OF = m^{2}$,$DE = n$,$OE = n^{2}$.$\because$四边形$ABCD$是正方形,$\therefore\angle DAB = 90^{\circ}$,$AB = DA$.$\therefore$易得$\angle BAF=\angle ADE$.又$\because\angle AFB=\angle DEA = 90^{\circ}$,$\therefore\triangle ABF\cong\triangle DAE$.$\therefore BF = AE = m$,$AF = DE = n$.$\therefore AE + AF = OE - OF$,即$m + n = n^{2}-m^{2}=(n - m)(n + m)$.$\because$点$B$,$D$在$y$轴的同侧,$\therefore m + n\neq0$.$\therefore n - m = 1$.
(2)过点$B$作$BF\perp y$轴于点$F$,过点$D$作$DE\perp y$轴于点$E$.$\because$点$B$,$D$的横坐标分别为$m$,$n$,$\therefore B(m,am^{2})$,$D(n,an^{2})$.
①当点$B$,$D$在$y$轴的左侧时,如图②,$\therefore BF=-m$,$OF = am^{2}$,$DE=-n$,$OE = an^{2}$.同理(1)③,可得$\triangle ABF\cong\triangle DAE$,$\therefore BF = AE=-m$,$AF = DE=-n$.$\therefore AE + AF = OF - OE$,即$-m - n = am^{2}-an^{2}$.$\therefore m + n = a(n - m)(n + m)$.$\because m + n\neq0$,$\therefore n - m=\frac{1}{a}$.
②当点$B$在$y$轴的左侧,点$D$在$y$轴的右侧时,如图③,$\therefore BF=-m$,$OF = am^{2}$,$DE = n$,$OE = an^{2}$.同理(1)③,可得$\triangle ABF\cong\triangle DAE$,$\therefore BF = AE=-m$,$AF = DE = n$.$\therefore AE - AF = OF - OE$,即$-m - n = am^{2}-an^{2}$.$\therefore m + n = a(n + m)(n - m)$.$\therefore m + n = 0$或$n - m=\frac{1}{a}$.
③当点$B$,$D$在$y$轴的右侧时,如图④,$\therefore BF = m$,$OF = am^{2}$,$DE = n$,$OE = an^{2}$.同理(1)③,可得$\triangle ABF\cong\triangle DAE$,$\therefore BF = AE = m$,$AF = DE = n$.$\therefore AE + AF = OE - OF$,即$m + n = an^{2}-am^{2}=a(n + m)(n - m)$.$\because m + n\neq0$,$\therefore n - m=\frac{1}{a}$.
综上所述,$m$,$n$满足的等量关系式为$m + n = 0$或$n - m=\frac{1}{a}$.

典例3图
典例4(2024·镇江一模)已知点$M(m - 1,3 - m^{2})$在平面直角坐标系中,小明给了一些$m$的取值,$m - 1$,$3 - m^{2}$的部分对应值如下表:
3m6123216
他在平面直角坐标系中描出这些点后,观察出点$M$在以$A(-1,3)$为顶点的抛物线上.
(1)求该抛物线对应的函数表达式,并说明无论$m$取何实数值,点$M$都在此抛物线上.
(2)设(1)中的抛物线与$x$轴交于点$B$,$C$(点$B$在点$C$的左侧),点$D$在该抛物线的对称轴上,$\triangle PQM$是$\triangle ABC$以点$D$为位似中心的位似图形(点$A$,$B$,$C$的对应点分别是$P$,$Q$,$M$). 若$\triangle PQM$与$\triangle ABC$的相似比是$1:\sqrt{3}$,求$m$的值.

答案

典例4(1)$\because$点$M$在以$A(-1,3)$为顶点的抛物线上,$\therefore$设该抛物线对应的函数表达式为$y = a(x + 1)^{2}+3$.$\because$点$(-3,-1)$在该抛物线上,$\therefore-1 = a(-3 + 1)^{2}+3$,解得$a=-1$.$\therefore$该抛物线对应的函数表达式为$y=-(x + 1)^{2}+3$.当$x = m - 1$时,$y = 3 - m^{2}$,$\therefore$无论$m$取何实数,点$M$都在此抛物线上.
(2)在$y=-(x + 1)^{2}+3$中,令$y = 0$,得$-(x + 1)^{2}+3 = 0$,解得$x=-1\pm\sqrt{3}$.$\therefore$点$B$的坐标为$(-1-\sqrt{3},0)$,点$C$的坐标为$(-1+\sqrt{3},0)$.$\therefore BC = 2\sqrt{3}$,抛物线的对称轴垂直平分$BC$.又$\because$点$A$的坐标为$(-1,3)$,$\therefore$易得$AB = AC = 2\sqrt{3}$.$\therefore AB = AC = BC$.$\therefore\triangle ABC$是等边三角形.$\because$点$D$在抛物线的对称轴上,$\triangle PQM$是$\triangle ABC$以点$D$为位似中心的位似图形,$\therefore$点$P$在抛物线的对称轴上.$\because\triangle PQM$与$\triangle ABC$的相似比是$1:\sqrt{3}$,$\therefore BC// QM$.$\therefore\frac{QM}{BC}=\frac{1}{\sqrt{3}}$.$\therefore QM = 2$,抛物线的对称轴垂直平分$QM$.$\therefore$点$Q$与点$M$关于对称轴对称.当点$M$在对称轴左侧时,$-1-(m - 1)=1$,解得$m=-1$.当点$M$在对称轴右侧时,$(m - 1)-(-1)=1$,解得$m = 1$.综上所述,$m$的值为$1$或$-1$.